Ne bɛ se ka gafe in kumasen fɔlɔ min sɛbɛn don nataw la, o kumasen fɔlɔ bɛ se ka fɔ nin cogo in na, fɛn o fɛn kɛra ne la Afiriki kɔnɔ. "Foro tun bɛ n bolo Afiriki", o ye Karen Tanya Blixen, Danmakɛ barokɛmuso, y'a ka gafe daminɛ cogo min na, min bɛ kuma san tan fila ɲɔgɔn kan, a ka ɲɛnamaya kɛcogo nin jamana kabakoma in kɔnɔ, min tɛ se ka fɔ ka ɲɛ.
Mun na ka taa farafinna cogo o cogo ? O ye ɲininkali gɛlɛn ye. A yɛrɛ tɛ se ka ɲɛfɔ walima k’a ɲɛfɔ bulɔgu kelen kɔnɔ. N bɛna a daminɛ kabini a daminɛ na yɛrɛ. Erɔpu mɔgɔ dɔ bɛ Afiriki ye filimuw, sɛbɛnnikɛlanw ani kunnafoniw dɔrɔn de fɛ, minnu bɛ siɲɛ caman propagandisi kumakanw dɔrɔn de fɔ, mɔgɔw ka kan ka minnu dɔn. An bɛ o kɔfɛ ka miiri ko Afiriki ye yɔrɔ ye min farati ka bon diɲɛ kɔnɔ, banaw, banakisɛw, faratiw dɔrɔn de bɛ an makɔnɔ yɔrɔ min na ani saya. Nka mɔgɔ min bɛ Afiriki ye ka bɔ san fɛ, n’a bɛ awiyɔn boli Somali walima Tanzani san fɛ, o bɛ fɛn wɛrɛ ye pewu.
A bɛ dugukolo jalen dɔ ye a jukɔrɔ tuma dɔw la , yɔrɔ min na , i n' a fɔ kariti kan , dugu misɛnninw jɛnsɛnnenw bɛ yen , minnu bɛ ɲɔgɔn sɔrɔ siraw fɛ . Asfalt tɛ yen. Ni i bɔra kulu la, a bɛ i n’a fɔ wuluwulu kabakoma dɔ, a ɲɛ ye bilen-bɔgɔ ye, a labɛnna ka ɲɛ ni wuluwulu ni bulu ɲɛ nɔgɔlenw ye.
Wa a bɛna mun ye tiɲɛ na Afiriki kɔnɔ ? A bɛ jamana ye, kuluw ni kungo caman bɛ min kɔnɔ. Kungo wɛrɛw ka tɛmɛ an kan so kɔnɔ. Ba jalenw bɛ sanji fɔlɔ minnu bɛ ji la, olu makɔnɔ. Ka bɔ awiyɔn kɔnɔ, a bɛ misiw ye minnu bonya bɛ se pinɛ kunkolow ma, u bɛ ka baganw balo kɛnɛba minnu bɛ kɛ bin jɛman-bulu fo ka se cɛncɛn ma.
Afirikikaw ye mɔgɔw ye minnu ka diɲɛ ye kulɛri ye . K’a ta finiw na ka taa a bila don o don finiw ni kunsigiw la, finiw bɛ sɔrɔ kulɛriw ni cogoya kabakomaw la. A ka di u ye ka nisɔndiya kosɛbɛ. Hali ka tɛmɛ so kɔnɔ kosɛbɛ. U ye mɔgɔ dusukun ɲumanw ye, wa tuma caman na, mɔgɔ minnu kalanna. A falen bɛ dɛmɛ ni faamuyali la. Tiɲɛ don, an bɛ o kɔfɛko fana sɔrɔ. Mɔgɔ minnu bɛ Erɔpu ye hali bi i n’a fɔ nafabɔla. N ma kabakoya, jamana fanba y’u ka yɛrɛmahɔrɔnya sɔrɔ san kɛmɛ tɛmɛnen cɛmancɛ la. Ni i ye nkalon barika dɔw da tigɛ dɔrɔn, n’i barika banna ka sigida finiw don sanni ka safari kanu turisiw ka finiw ni fɛn wɛrɛw don, mɔgɔw bɛ daminɛ k’i furakɛ ni bonya ye. I bɛna kɛ turisi gansan dɔrɔn ye lafiɲɛbɔ la, foyi tɛ min fɛ ni wari tɛ. O ye bonya jiracogo dɔ ye o mɔgɔw la.
Afiriki ye farafinna ye min ka ca , fo mɔgɔ o mɔgɔ b' a ɲini k' a faamu , o tigi bɛ dɛsɛ . Nka n’i y’a dabila dɔrɔn ka fɛn misɛnnin dɔw dɔrɔn de faamuya ani ni fɛn bɛɛ farala ɲɔgɔn kan ka kɛ kelen ye, i bɛna a ye a bɛɛ lajɛlen na.
A ye ladamu caman farafinna ye . San kɛmɛ caman kɔnɔ, o laadalakow tun bɛ ɲɔgɔn fɛ. U ye kalan sɔrɔ ɲɔgɔn fɛ ka yiriwa. U caman tununna, nka u yɔrɔ dɔw maralen don ladamu wɛrɛw la. O cogo kelen na, mɔgɔ min sigilen bɛ o laadalakow la, o hakilina tɛ kelen ye, a bɛ ye cogo min na, a kɛlen kɔ ka kuma u fɛ. I bɛna taama Zanzibar dugu kɔnɔ i bɛ misiri ni kerecɛnya egilisi sɔrɔ ɲɔgɔn kɛrɛfɛ siraba dogolen fitinin dɔ kɔnɔ. Ni ɲininkali kɛra a la n'a bɛ Jusup tɔɔrɔ k'a balimakɛ Mcha donna kerecɛnya la, a b'a jaabi ko "o la mun... ale ye n balimakɛ ye".
An bɛ taama dugukolo kɔrɔlenba kan , hali kɔrɔlen . Afiriki yɔrɔ dɔw tun bɛ yen sani bagan fɔlɔw ka sen don dugukolo jɔlen kan. Kraton duuru, minnu kɔrɔlen don ni Pangea ye, olu bɛ Afiriki gun kan yɛrɛ. Dugukolo de ye wuluw Wajibiya yen k'u kɔ Labɛn k'u ka siniɲɛsigi Tà. Nka kabako min bɛ yen, o ye ko kabini o waati, Trench bɛ ka bonya fo ka se a ma ni kɔgɔji ji ye ani Afar kɔgɔji kura dabɔli kɔfɛ. Nka jamana bɛ ɲini ka kɛ An bɛ se k’a ye ni kɛnɛbaw ye minnu ka bon, minnu falen bɛ wuluw walima jirisunw na. Akasiyaw jɛnsɛnnenw ani waraba kulu minnu ye taamasiyɛn ye, tile funteni min bɛ bin.
aw bɛ taa n' an ye savana la Maasai Mara walima Serengeti . An bɛ misiw ni sagaw ka Maasai kuluw kunbɛn, miniti damadɔ o kɔfɛ, an bɛ waraba dɔ sɔrɔ a dalen bɛ kungo kɔnɔ. Tile kelen kɔnɔ, a bɛ se ka kɛ ka ko kɛlenw ye yan minnu tɛ se ka ɲɛfɔ, ani k’u sɔrɔ. jɔn bɛna waraba sennasan suman n' a yɛrɛ ta ye ?
Taama Ngorongoro Crater sanfɛ ka bɔ sufɛdumuni na ka taa bungalow la , i bɛna yebaliw ye . Su sankolo b’a ka sonɛti fɔ i n’a fɔ a laban don. Nɔnɔ sira yecogo ɲɔgɔn tɛ yen. Foɲisi dafɛ. Sisi yeelenma tɛ yen.
Mun na tiɲɛ na Afiriki ye siɲɛ kelen dɔrɔn i ka ɲɛnamaya kɔnɔ ? Yan, jaabi ka nɔgɔn. Walasa ka ko ye min bɛ kɛ siɲɛ kelen i ka ɲɛnamaya kɔnɔ, i ka fɛn dɔ lajɛ nin dugukolo in kan min ma sɔn fɔlɔ hadamadenw ka fanga kɔrɔ. A ɲɛda lakika ɲɛda caman ani kasa lakika min bɛ diya bɛɛ la. Sabula Afiriki ye gundo ye su fɛ, a datugulen don dibi la, an bɛ se ka jateminɛ dɔrɔn kɛ yɔrɔ min na bagan jumɛn de b’a ka kɛta jira. Su kelen min kɛra sagan na, o ɲɔgɔn tɛ yen kosɛbɛ, wa a bɛ tulon kɛ ni sikada ni kirikirimasiyɛnw mankan ye. Su kɔnɔw ni sonsanninw. Waraba belebelebaw ni wuluwulu minnu bɛ sɔgɔsɔgɔ Talek baji la. Sanji kelen min bɛ na sagan na ani sanjiba minnu bɛ na so kɔnɔ, olu bɛna wuli ka kɛ sanji ye min bɛ minnɔgɔ bɛ mɔgɔ bisimila Tile bɔli kelen Maasai Mara kɔnɔ ani yeelen min bɛ tulon kɛ n’a bonya ye, zeburuw kɔw jiracogo la, o bɛ foto dɔ lawuli min nafa ka bon ka to an hakili la kogo kan so kɔnɔ so kɔnɔ.
Nka min nafa ka bon kosɛbɛ, o ye ko i bɛ i ɲɛ kɔrɔta k' i barika sɔrɔ k' a dɔn ko i tɛ dolow si dɔn . I tɛ se ka Cassiopeia sɔrɔ, walima Ursi belebele, walima Worodugu masafugulan. I bɛ iko diɲɛ wɛrɛ kɔnɔ. O kɔ, mɔgɔ dɔ bɛna Saheli Kuru jira i la. Dolow kulu min taara saheli-yɔrɔ la, o bɛɛ ka kan ka min ye. Sankolo bɛ da wuli ani i t’a fɛ ka nɛnɛ ni i yɛrɛyɛrɛ walima n’i tɛ. O de ye ko kɛlen dɔ fanga ye min ɲɔgɔn tɛ.
An bɛna taama ɲɔgɔn fɛ Masayi sugu la . min ma nɔgɔlen don, turisiw man teli ka taa yɔrɔ min na. O yɔrɔ la, i bɛ se ka dugukolo kungo ni a jiracogo ye mɔgɔw la. Misiw bɛ feere yan, kɔkiliw bɛ tobi, sigida biyɛri bɛ min jirisunba dɔ kɔnɔ, denmisɛnw bɛ tulon kɛ n’u seko bɛɛ ye. Hadamaden ka hakilitigiya tɛ dan dɔn, kɛrɛnkɛrɛnnenya la ni a bɛ ɲɛnamaya ni dususalo ko la. I bɛ kamiyɔn pankurun kɔrɔ dɔ sɔrɔ, ka sanbara dɔ labɛncogo tigɛ, k’a siri ni lastikuw ye, k’a masiri ni biɲɛ ye, ka sanbara sɔrɔ dɔrɔmɛ 3 na ni san 10 garanti ye. Nɛmɛnɛmɛ, o ye ko ye min bɛ kɛ tuma bɛɛ. Sennasanbara min bɛnnen don sava ma, i ja gɛlɛyara wa?
barokun bɔyɔrɔ : https://bubo.sk/blog/sprevadzam-pre-bubo-afriku
barokun sɛbɛnbaga: Peter Droba