Oyo ndenge ekolo oyo emilinga ekumisamaka

17. Mai ezali mpenza fɛti ya ekólo oyo eleki monene na Norvège. Nini esalemaki mpenza na mokolo ya 17 Mai 1814 na Norvège, ndenge nini esalemaki, bato ya Norvège basalaka nini mpe mpo na nini mokolo oyo ezali na ntina mingi mpo na bango? Mpe mpo na nini grève ya ba journalistes ya Norvège ezali pasi mingi na mbula oyo?

Ba fêtes ya le 17 mai elakisi mpo na Norvège ezala fête ya lipanda mpe victoire définitive ya constitutionalisme na mboka. Kobanda 1380, Norvège, oyo tii ntango wana ezalaki bokonzi ya lipanda, esanganaki na boyokani na Danemark. Mokemoke ekómaki eteni monene ya Danemark, mpe babiro nyonso ya minene ezalaki na engumba-mokonzi, Copenhague. Norvège, kasi mingimingi banda ebandeli ya ekeke ya 19 mingi basɛngaki ete bákende na babiro mosusu na Norvège. Ezalaki mingimingi mpo na iniversite mpe banki. Na 1807, Danemark esanganaki na Napoléon na ntango ya Bitumba ya Napoléon, kasi yango ebebisaki matomba ya eteni ya ekólo Norvège, oyo etalelaki mpenza mombongo na Angleterre, monguna monene ya Napoléon. Bambula ya mpasi eyaki mpo na Norvège, mpe ezalaki mpe na mingongo oyo ezalaki komonana mingi te mpo Norvège esangana na Suède, oyo ezalaki na kati ya boyokani oyo ezalaki kotɛmɛla Napoléon banda 1809 mpe ezalaki koluka kozwa Norvège. Nsukansuka alongaki na likambo yango na sanza ya yambo 1814, ntango Danemark esengelaki kotika eteni ya mboka ya Norvège, oyo mokonzi ya Suède azwaki.

Ba Norvège, bakambi na mokonzi ya Danemark mpe... na Norvège na Christian Frederik, balukaki kozongisa nsima nsuka ya Norvège mpe kozwa lipanda. Milende ya liboso oyo mokonzi ya Danemark asalaki mpo na kokóma mokonzi ya libula oyo azali absolutiste ezwaki lisungi te na Norvège, mpe Christian Frederik akutanaki na likambo oyo bato ya Norvège bazalaki kosɛnga ete bátya mobeko-mokonzi. Na nsuka andimaki masengi maye mpe asalaki ete Reichstag ebenga, oyo mosala na yango ya ntina mingi ezalaki kobongisa mpe kondima mobeko likonzi mpe kopona mokonzi.

17. Na sanza ya mitano 1814, Assemblée royale ya Norvège ezwaki mobeko-mokonzi ya liboso ya Norvège mpe eponaki mokonzi ya Danemark, régent Christian Frederik lokola mokonzi ya Norvège.Mobeko-mokonzi yango ezalaki na makambo mingi oyo eutaki na mibeko mosusu ya ntango wana, oyo ezalaki mpe ya solo masolo mingi oyo ezali kaka ya Norvège. Na mobimba, mobeko likonzi ezalaki na demokrasi mingi mpe, na kotalela mibeko ya ntango wana, motango monene ya mibali ya Norvège bazwaki lotomo ya kopona.

Milende oyo ya ba Norvège mpo na lipanda ezwaki eyano te, mpe ba Norvège bakotaki na boyokani na Suède na eleko ya molunge ya 1814. Karl Johan, oyo akozala mokonzi ya Suède, na ngala na ye, andimaki ete nsima ya mbongwana mosusu, bato ya Norvège bakokaki kobatela mobeko-mokonzi mpe kozwa boyangeli ya bango moko na ndenge ya likoló. Ya solo, mobeko-mokonzi ebongisamaki mpe ebakisama mbala mingi na nsima, kasi ezali tii lelo mobeko-mokonzi ya Norvège oyo ezali na ntina. Mpe yango wana mokolo oyo ezali naino kosepela na esengo nyonso.

Mokonzi na bonkoko na mokolo ya 17 Mai, atelemi na balcon ya Royal Castle Slottet na Oslo, uta esika wapi azali kopesa maboko na ebele ya bato oyo bazali koleka oyo bazali kotambola, mingimingi mobembo ya bana ya ntongo ezali kosepela mingi. Château Slottet ezali na katikati ya engumba mpe ezali na ngomba moko, balabala monene Karl Johan efungwami mpo na yango. Milulu yango ezali ya solo oyo eleki monene na Oslo, kasi ezali mpenza ya bonkɔkɔ mingi na engumba oyo eleki Norvège na mokili, Bergen.

Milulu na engumba ya mibale ya monene Bergen ezali mpe na makambo na yango moko ya sikisiki. Na Bergen, ba marches ya ba chorales ya bana ya ville, oyo babengaka buekorpser, oyo ezali banda katikati ya ekeke ya 19. Ba corps wana etambolaka elongo na marche ya drapeau mpe ebetaka ngonga na beat. Nyonso chorale ekangami na district moko ya engumba moko boye. Le 17 mai, ba chorales batambolaka na uniforme, bana mibali bazali na minduki ya mabaya mpe batamboli selon ba instructions ya leader ya kala ya groupe. Na bambula ya liboso, ba buekorpser ezalaki eteni oyo bato mingi bazalaki kosepela na yango na bafɛti yango, kasi na boumeli ya mwa bambula, mingongo oyo ezalaki kotyola ndenge oyo bazalaki komonana lokola mobulu ekómaki mokemoke makasi mpe ezalaki kobima mingi.

Mikolo oyo, ba buekorpser bazali lisusu eteni oyo bato mingi balingaka mingi na ba fêtes, ba chorales ya bana mibali basalaka ba répétitions ya marche na mbula mobimba mpe présence na bango eyambamaka mingi mingi na ndenge ya malamu mingi na Bergen. Mais surtout mutu oyo a souffrir na patriotisme ya Bergen te mingi mingi aningisi mutu, . amoni bana mibali ya mike bazali kotambola na mindoki ya mabaya na mapeka.

Specialité mosusu ya Bergen oyo ezali na bonkoko ya kala ezali komata na pôle ya likolo (klatrestange) oyo likolo na yango biloko ndenge na ndenge ekangami. Mosala ezali ya komata tii na likoló, mpe oyo moto yango akoki komema elongo na ye tii na nse ezali ya ye. Mosala ezali ata moke te lokola pete lokola emonani, likonzi ezali ntango mosusu kopakola langi mpo na kosala ete ekita mingi.

Lelo, tango fête ya le 17 mai ezali déjà fête ya masse oyo esangisi ba Norvèges nionso, na esika ya ko augmenter fête, accent ezali na ba valeurs nini fête esengeli e présenter. Nini ba valeurs wana ya Norvège nionso oyo esengeli esangisa batu nionso oyo bavandi na Norvège? Mituya ya bonkoko mpe banzela ya kosepela ezali nguya ya bokangami mpe eloko ya kosepela, to ezali na eloko ya koloba te na bato ya Norvège ya lelo, mpe milende ezali kosalema mpo na kosangisa ekolo ya Norvège na mwa maloba ya sika mpe ya mikolo oyo. Mituna yango ekobima mbala mosusu mingi mpe ekozala elongo na bafɛti mpo na bambula oyo ekoya. Norvège ya lelo ezali kosangisa ba tendance oyo mibale, d’une part, l’Etat oyo ezali na confiance na yango moko mpe ya moderne oyo ezali koluka kosala différence munene na échelle mondiale, entrelacé kasi, na ngambo mosusu, na traditionnisme énorme, patriotisme mpe mpe botalisi ya mobimba.

17. Mai 2018 ekozala na grève ya ba journalistes ya Norvège. Te, bazali kosala grève te mpo na liberté d’expression mpe bazali kutu kobundisa directeur ya télévision ya l’Etat te. Balingi (kokamwisa mokili) ba salaire ya likolo pe temps mingi pona musala ya qualité. Mpo na bato mingi ya Norvège oyo bameseni kosala streaming en direct mokolo mobimba mpe bililingi ya bafɛti na Norvège mobimba, bililingi oyo ezali na moderate te oyo euti kaka na engumba-mokonzi ekoya lokola likambo ya kokamwa. Nasengeli mpe kondima ete ntango nafungolaki radio na ntongo ya lelo mpe na esika ya masolo ya bonkoko ya mawa oyo elobelaki bokeseni ya Norvège, pop ya Norvège ezalaki kobeta, nayokaki likambo ya kokamwa. Eloko moko ezali koleka na Norvège.