Kugujwa kanjena isizwe esizithandayo

02.03.2020
Kugujwa kanjena isizwe esizithandayo

17. I-May nakanjani iholide likazwelonke elikhulu kunawo wonke eNorway. Kwenzekani ngempela ngoMeyi 17, 1814 eNorway, kwenzeka kanjani, yini abantu baseNorway abayigubhayo futhi kungani lolu suku lubaluleke kangaka kubo? Futhi kungani isiteleka sezintatheli zaseNorway sibuhlungu kangaka kulo nyaka?

Imigubho yangomhla ka-Meyi 17 isho e-Norway kokubili umgubho wenkululeko kanye nokunqoba okuqinisekile kokuhambisana nomthethosisekelo ezweni. Kusukela ngo-1380, iNorway, kuze kube yileso sikhathi umbuso ozimele, yahlanganiswa neDenmark. Kancane kancane yaba ingxenye yeDenmark, futhi wonke amahhovisi amaphakathi ayesenhloko-dolobha, iCopenhagen. Norway, kodwa ikakhulukazi kusukela ekuqaleni kwekhulu le-19 abaningi bafuna ukuba amanye amahhovisi athuthelwe eNorway. Kwakumayelana nenyuvesi kanye nebhange. Ngo-1807, iDenmark yajoyina uNapoleon phakathi neziMpi ZaseNapoleon, kodwa lokhu kwalimaza izithakazelo zengxenye yezwe yaseNorway, eyayincike ngokuphelele ekuhwebeni nesitha esikhulu sikaNapoleon, iNgilandi. Kwafika iminyaka enzima eNorway, futhi kwakunamazwi angajwayelekile okuthi iNorway ihlangane neSweden, eyayiyingxenye yomfelandawonye ophikisana namaNapoleon kusukela ngo-1809 futhi izama ukuthola iNorway. Ekugcineni waphumelela kulokhu ngo-January 1814, lapho iDenmark kufanele ilahle ingxenye yezwe yaseNorway, eyatholwa inkosi yaseSweden.

Ama-Norwegians, aphethwe inkosana yase-Danish kanye eNorway nguChristian Frederik, bazama ukuguqula isiphetho saseNorway futhi bathole inkululeko. Imizamo yokuqala yenkosana yaseDenmark yokuba yinkosi yofuzo engenakunqotshwa ayizange ikuthole ukwesekwa eNorway, futhi uChristian Frederik wabhekana nesidingo samaNorwegian sokusungulwa komthethosisekelo. Ekugcineni wavumelana nalezi zimfuno futhi wenza ukuba kubizwe i-Reichstag, umsebenzi wayo obaluleke kakhulu kwakuwukulungiselela nokwamukelwa komthethosisekelo kanye nokukhethwa kwenkosi.

17. NgoMeyi 1814, iNorwegian Royal Assembly yamukela umthethosisekelo wokuqala waseNorway futhi yakhetha inkosana yaseDenmark, isikhulu uChristian Frederik njengenkosi yaseNorway. futhi ngokuqinisekile izihloko ezimbalwa ze-Norwegian. Sekukonke, umthethosisekelo ubunentando yeningi kakhulu futhi, ngokwezilinganiso zangaleso sikhathi, amaphesenti aphezulu amadoda aseNorway athola ilungelo lokuvota.

Lo mzamo wamaNorwegian wokuzibusa awuzange ungaphendulwa, futhi abaseNorway bajoyina inyunyana neSweden ehlobo lika-1814. Inkosi yesikhathi esizayo yaseSweden, uKarl Johan, naye wavuma ukuthi ngemva kwezinguquko ezithile abantu baseNorway bangagcina umthethosisekelo futhi bathole izinga eliphezulu lokuzibusa. Yebo, umthethosisekelo wachibiyelwa futhi wenezelwa izikhathi ezimbalwa kamuva, kodwa kusewumthethosisekelo osebenzayo waseNorway. Yingakho lolu suku lusagujwa ngenjabulo.

Royal ngokwesiko ngoMeyi 17, umi kuvulandi weRoyal Castle Slottet e-Oslo, kusukela lapho egagasa khona esixukwini esidlulayo, ikakhulukazi udwendwe lwasekuseni lwezingane luthandwa kakhulu. I-Castle Slottet itholakala maphakathi nedolobha futhi isegqumeni, umgwaqo omkhulu u-Karl Johan uvula kuwo. Imikhosi mikhulu impela e-Oslo, kodwa ingokwesiko edolobheni lase-Norwegian kakhulu emhlabeni, i-Bergen.

Imigubho yedolobha lesibili ngobukhulu i-Bergen nayo inokucaciswa kwayo. E-Bergen, amamashi amakhwaya ezingane zedolobha, okuthiwa i-buekorpser, ekhona kusukela phakathi nekhulu le-19. Lezi zidumbu zimasha kanye nefulegi lokumasha kanye nesigubhu kuya phezulu. Njalo ikhwaya iboshelwe esifundeni esithile sedolobha. NgoMeyi 17, amakhwaya amasha egqoke umfaniswano, abafana bahlome ngesibhamu sokhuni futhi bamasha ngokwemiyalelo yomholi omdala weqembu. Eminyakeni yokuqala, i-buekorpser yayiyingxenye yemikhosi ethandwa kakhulu, kodwa phakathi neminyaka embalwa, amazwi agxeka ukubukeka kwawo kwezempi kancane kancane aqala ukuzwakala futhi evame kakhulu.

Kulezi zinsuku, i- buekorpser isiphinde yaba yingxenye edume kakhulu yemigubho, amakhwaya abafana aprakthiza imashi unyaka wonke futhi ukuba khona kwawo kwamukelwe kahle kakhulu e-Bergen. Kepha ikakhulukazi umuntu ongahlushwa yi-Bergen patriotism ikakhulukazi unikina ikhanda, ubona abafana bemasha bephethe izibhamu zokhuni emahlombe.

Okunye okukhethekile kwe-Bergen okunomkhuba omude ukukhwela isigxobo (klatrestange) phezulu okulengiswe izinto ezihlukahlukene. Umsebenzi uwukukhuphuka uze ufike phezulu, kanti lokho umuntu angakwazi ukukuthwala akuyise phansi kungokwakhe. Umsebenzi awulula neze njengoba ubonakala, ikholomu kwesinye isikhathi iyapendwa ukuze isheleleke kakhulu.

Namuhla, lapho ukugujwa kwangomhla ka-Meyi 17 kuwumkhosi omkhulu ohlanganisa bonke abantu base-Norwegian, kunokwandisa umgubho, kugcizelelwa ukuthi yiziphi izindinganiso okufanele zilethwe umgubho. Ini lawo magugu e-Norwegian okufanele ahlanganise bonke abantu abahlala eNorway? Ingabe izimiso zendabuko nezindlela zokugubha zingamandla abophayo kanye nento yokubungazwa, noma akukho lutho abangakusho kubantu baseNorway banamuhla, futhi kunomzamo wokuhlanganisa isizwe saseNorway nezinye iziqubulo zamanje nezesimanje. Le mibuzo cishe izovela kaningi futhi ihambisane nemikhosi yeminyaka ezayo. INorway yanamuhla iyinhlanganisela yakho kokubili lokhu kuthambekela, ngakolunye uhlangothi, izwe elizethembayo futhi lesimanje elizama ukwenza umehluko omkhulu emhlabeni wonke, elixhumene kodwa, ngakolunye uhlangothi, ngendabuko enkulukazi, ukushisekela izwe kanye kanye nokuzihlola okuphelele.

17. UMeyi 2018 uzophawulwa ngesiteleka sezintatheli zaseNorway. Cha, abashayeli inkululeko yokukhuluma futhi abalwi ngisho nomqondisi wethelevishini yombuso. Bafuna (kumangaza umhlaba) amaholo aphezulu kanye nesikhathi esengeziwe somsebenzi osezingeni eliphezulu. Kubantu abaningi baseNorway abajwayele ukusakazwa bukhoma kosuku lonke kanye nezithombe zemigubho kulo lonke elaseNorway, izithombe ezingalinganiselwe ezivela enhlokodolobha zizokwethusa. Kufanele futhi ngivume ukuthi ngesikhathi ngivula umsakazo namhlanje ekuseni futhi esikhundleni sezinkulumo ezidabukisayo ezidabukisayo mayelana nokuhluka kwaseNorway, bekudlala i-pop yaseNorway, ngazizwa ngingajwayelekile. Kukhona okwenzekayo e-Norway.

 

Umthombo we-athikili: https://bubo.sk/blog/17-maj-v-norsku-1

Umbhali we-athikili: Jozef Zelizňák